• Replica van het gedenkteken voor de vader van Maerten van Heemskerck op het kerkhof van de Dorpskerk in Heemskerk.

    Willem Moojen

Gedenkwaardigheden (2): Obelisk van Maerten van Heemskerck

HEEMSKERK Gedenkwaardigheden' is een serie waarin een aantal gedenkmonumenten in Beverwijk en omgeving voor het voetlicht komt. Deze tweede aflevering gaat over de obelisk van Maerten van Heemskerck. 

Willem Moojen

Wie langs de NH kerk aan het Kerkplein in Heemskerk loopt zal zich niet zo gauw realiseren dat de kerk waarvan de toren stamt uit de 15e eeuw en de herbouwde Dorpskerk uit 1628-1629, beide een Rijksmonument, nog een kunsthistorisch monument binnen zijn muren heeft staan.

VAN VEEN Het gaat om de obelisk van de in Heemskerk geboren kunstschilder Maarten van Veen (1498-1574), beter bekend onder de naam Maerten van Heemskerck. Een achternaam die hij later aannam om zijn geboortedorp op de artistieke kaart te zetten. In Haarlem leerde hij het schildersvak bij Cornelis Willemsz en zijn leerling Jan van Scorel. Van Scorel vertrok naar Rome om zich verder te verdiepen in de schilderkunst en Maerten volgde hem in 1532.

In Italië bestudeerde hij uitgebreid Italiaanse renaissancekunst. Schetsboeken waarin o.a. veel antieke ruïnes en obelisken van Rome herinneren aan die tijd. Van Heemskerck kwam na ruim vier jaar terug en vestigde zich in Haarlem waar hij altijd bleef wonen. Hij legde zich vooral toe op het schilderen van allegorische, bijbelse en mythologische taferelen.

Ook maakte hij panelen en veel portretten in opdracht voor welgestelden en ontwierp hij glas-in-loodramen en tapijten. Van Heemskerck zou wereld beroemd worden en zijn schilderijen zijn in tal van musea over de hele wereld te bewonderen.

GRAFMONUMENT Jacob Willemszn van Veen, de vader van Maerten, was landbouwer en had weinig op met de aspiraties van zijn zoon. Maar later toen zijn zoon beroemd werd zal hij zeker trots op hem zijn geweest. Opmerkelijk is dat de schilder zijn vader en geboorteplaats eerde met een grafmonument dat dateert uit 1570, terwijl zijn vader al in 1535 stierf. Verondersteld wordt dat van Heemskerck zijn eigen dood voelde naderen en op deze manier zijn geboorteplaats een kunstwerk naliet. Dat hij koos voor een obelisk zal waarschijnlijk voortkomen uit de tijd die hij doorbracht in Rome en zijn grote interesse in antieke monumenten.

AANGETAST De originele obelisk is door de eeuwen heen zodanig door weersomstandigheden aangetast dat het in 1990 werd verplaatst naar het portaal van de kerk. Sindsdien staat er een replica op het kerkhof met de inscriptie 'Iacobo Venio Guilelmi filius parenti carissimo Martinus Hemskerk pietatis ergo inscripsit'. (Uit liefde voor zijn dierbare vader richtte Maerten van Heemskerck dit op voor Jacob Willemsz). Op de obelisk vind je tal van verwijzingen naar de dood. In zijn geboorteplaats zijn een straat en plein naar hem vernoemd en voorheen een school.

De schilder overleed op 1 oktober 1574 en ligt begraven in de Grote of Oude Sint Bavokerk in Haarlem.